Waarom je baby nog niet wijst: de echte oorzaak

De echte oorzaak zit meestal niet in een achterstand, maar in een misverstand over wat "wijzen" precies inhoudt. Veel ouders zien op het contactmoment bij het consultatiebureau dat wijzen wordt genoemd, en raken in paniek als hun baby dat nog niet doet — terwijl wijzen een van de vaardigheden is waar het meeste misverstand over bestaat in de babyontwikkeling.

Grijpen is niet hetzelfde als wijzen

Vanaf een maand of zes strekt een baby de hand al uit naar iets wat hij wil — dat is een verzoek, geen wijzen. Echt wijzen, met een gestrekte wijsvinger, komt meestal later, dus maandenlang grijpen daarvoor betekent niet dat het wijzen achterloopt.

Twee soorten wijzen, niet één

Er bestaat wijzen om te vragen (naar de koek wijzen die je wilt hebben) en wijzen om te delen (naar een hond buiten wijzen, puur om het samen leuk te vinden). Bij het Van Wiechen-onderzoek — het ontwikkelingsonderzoek dat de JGZ op het consultatiebureau gebruikt — gaat de aandacht vooral naar dat tweede type, omdat het een socialer stapje verder is dan simpelweg iets willen hebben.

Waarom wijzen om te delen later komt

Wijzen om te delen berust op wat deskundigen gedeelde aandacht noemen: de baby moet twee dingen tegelijk in gedachten houden — het voorwerp dat interessant is, en de ander met wie hij dat wil delen. Dat is een stap verder dan iets simpelweg willen, en daarom komt wijzen om te delen meestal pas rond de eerste verjaardag, met een ruime spreiding daaromheen.

Wat er bij het consultatiebureau echt toe doet

• Meestal geen zorgen nodig: een baby die wel grijpt of vraagt, met wisselende brabbelklanken, oogcontact maakt en op zijn naam reageert, maar nog niet wijst om te delen.
• Het volgende contactmoment bespreken: helemaal geen wijzen — niet om te vragen, niet om te delen — samen met weinig oogcontact, nauwelijks reactie op de naam, of brabbelen dat al maanden niet verandert.

Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) benadrukt dat de JGZ altijd naar een combinatie van vaardigheden kijkt, niet naar wijzen als los signaal — precies waarom het consultatiebureau de juiste plek is om twijfels te bespreken, in plaats van een lijstje thuis.

Wat thuis wél helpt

Tijdens het voorlezen naar een plaatje wijzen en het benoemen, samen naar een fietser buiten wijzen: zulke momenten laten een baby steeds opnieuw zien hoe wijzen om te delen eruitziet. Een oefening die het moment betrouwbaar vervroegt bestaat niet — het gaat er vooral om het gebaar zichtbaar te maken in het spel, niet om het af te dwingen.

Veelgestelde vragen

Vertraagt babygebarentaal het wijzen? Nee, gebaren en wijzen zijn twee verschillende communicatiemiddelen die elkaar niet in de weg zitten.

Telt wijzen met de hele hand ook mee? Meestal wel — de overgang van een open hand naar een gestrekte vinger verloopt vaak geleidelijk, zolang de bedoeling om te delen herkenbaar is.

Wie zich afvraagt waarom de eigen baby nog niet wijst, komt verder met een andere vraag: grijpt hij naar dingen, brabbelt hij met wisselende klanken, maakt hij oogcontact, reageert hij op zijn naam? Is dat allemaal al zo, dan is wijzen hoogstwaarschijnlijk gewoon de volgende stap — bij twijfel is het volgende contactmoment bij de JGZ de aangewezen plek om het te bespreken.